Thay vì chỉ tính tiền dựa trên lượng điện tiêu thụ (kWh) như hiện nay, Việt Nam đang nghiên cứu và chuẩn bị thí điểm cơ chế giá điện mới gồm hai thành phần: Giá công suất và Giá điện năng. Đây được xem là xu hướng tất yếu, phản ánh đúng chi phí cung ứng và khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm.
Giá điện hai thành phần là gì?
Hiện nay, hệ thống giá bán lẻ điện tại Việt Nam vẫn áp dụng biểu giá một thành phần (điện năng), tức là người dùng trả tiền dựa trên số kWh thực tế đã sử dụng. Ngược lại, giá điện hai thành phần bao gồm:
- Giá công suất (VND/kW): Chi phí trả cho việc đăng ký hoặc sử dụng công suất cực đại (Pmax), phản ánh chi phí đầu tư hạ tầng nguồn và lưới điện.
- Giá điện năng (VND/kWh): Chi phí trả cho lượng điện thực tế tiêu thụ, phản ánh chi phí vận hành và nhiên liệu.
Công thức tính tổng hóa đơn sẽ là: Tổng tiền điện = (Đơn giá công suất × Pmax) + (Đơn giá điện năng × Sản lượng tiêu thụ).
Tại sao cần thay đổi?
Theo các chuyên gia, biểu giá hiện tại bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là chưa tính đúng, tính đủ chi phí mà mỗi hộ tiêu thụ gây ra cho hệ thống điện. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đã áp dụng giá hai thành phần vì nó phản ánh chính xác nhất chi phí cung cấp điện.
Việc áp dụng cơ chế mới mang lại lợi ích cho cả hai phía:
- Đối với ngành điện: Giúp thu hồi chi phí cố định ổn định hơn, khuyến khích phụ tải “phẳng” hơn, giảm áp lực đầu tư vào các nhà máy chạy đỉnh và vận hành hệ thống an toàn, hiệu quả hơn.
- Đối với khách hàng: Tạo tín hiệu giá tích cực. Những khách hàng có chế độ sử dụng điện ổn định, thời gian sử dụng công suất cực đại (Tmax) lớn sẽ được hưởng mức giá bình quân thấp hơn.
Đối tượng và phương án đề xuất
Dựa trên kết quả nghiên cứu, hệ thống biểu giá mới dự kiến chia thành các nhóm chính:
- Nhóm ngoài sinh hoạt: Áp dụng đầy đủ giá công suất và giá điện năng theo các cấp điện áp (Siêu cao áp, Cao áp, Trung áp, Hạ áp).
- Nhóm hộ sinh hoạt:
- Với hộ có sản lượng lớn (>2000 kWh/tháng): Có thể áp dụng giá công suất và điện năng như các hộ sản xuất.
- Với hộ có sản lượng dưới 2000 kWh/tháng: Đề xuất thu phí cố định theo từng gói quy mô tiêu dùng kết hợp với một mức giá điện năng đồng nhất.
Lộ trình thực hiện
Việc triển khai được đề xuất theo 4 giai đoạn để đảm bảo tính khả thi và sự thích nghi của người tiêu dùng:
- Giai đoạn 1: Nghiên cứu và tính toán (đã thực hiện).
- Giai đoạn 2: Triển khai thử nghiệm “trên giấy” để đánh giá dữ liệu (đang thực hiện trong năm 2024-2025).
- Giai đoạn 3: Triển khai thí điểm thực tế. Đối tượng dự kiến là các khách hàng sản xuất có sản lượng lớn (trung bình từ 200.000 kWh/tháng).
- Giai đoạn 4: Mở rộng áp dụng trên phạm vi toàn hệ thống.
Trong giai đoạn thí điểm, nguyên tắc quan trọng nhất là đảm bảo tổng doanh thu của ngành điện không thay đổi so với biểu giá hiện hành, nhằm tránh gây xáo trộn quá lớn cho chi phí của doanh nghiệp và người dân.
Kết luận
Giá điện hai thành phần không đơn thuần là một thay đổi về cách tính tiền, mà là công cụ kinh tế quan trọng để điều chỉnh hành vi sử dụng điện, hướng tới mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả và bền vững tại Việt Nam.
